CIENCIA CIUDADANA PARA CONSERVAR OS VIAXEIROS DO CEO QUE VIVEN NA CIDADE DE PONTEVEDRA

G. Ferreiro.

Esta semana, en colaboración co Concello de Pontevedra, organizamos un obradoiro aberto ao público dedicado aos cirrios e as anduriñas, dous grupos de aves urbanas que desempeñan un importante papel ecolóxico e que sorprenden pola súa extraordinaria bioloxía.

A xornada comezou cunha charla divulgativa na que descubrimos algúns dos aspectos máis fascinantes do seu ciclo de vida.

 Estas aves pasan a maior parte da súa existencia en voo, onde se alimentan, descansan e mesmo dormen. Tamén abordamos as principais ameazas que afectan ás súas poboacións, especialmente a perda de lugares de nidificación como consecuencia da rehabilitación e do illamento dos edificios, así como as medidas de conservación que permiten compatibilizar as obras coa protección das súas colonias.

O principal obxectivo do obradoiro foi implicar á cidadanía na conservación destas especies mediante un proxecto de ciencia cidadá. Para iso, as persoas participantes aprenderon a utilizar unha aplicación móbil coa que rexistrar o maior número posible de edificios que albergan colonias de cirrios e avións na cidade. A creación deste inventario permitirá identificar e protexer estes enclaves de reprodución, facilitando a aplicación de medidas de conservación cando se leven a cabo reformas ou actuacións nos inmobles de Pontevedra.

G. Ferreiro.

 Tras a charla realizamos un percorrido por diferentes edificios de Pontevedra para observar algunhas das colonias xa inventariadas. Durante a ruta identificamos os distintos elementos arquitectónicos que utilizan estas aves para aniñar, como aleiros, cornixas e pequenas cavidades, comprendendo así a estreita relación que existe entre a arquitectura tradicional e a biodiversidade urbana. 

 

E. González.

 

O obradoiro foi todo un éxito, tanto pola elevada participación —a sala completou o seu aforo— como polo interese e a curiosidade que espertaron estas especies. Actividades coma esta demostran que a divulgación científica e a participación cidadá son ferramentas fundamentais para coñecer, valorar e conservar a rica biodiversidade que convive connosco en cidades como Pontevedra.

 

Edificio con colonia de vencejos en Pontevedra. E. González.

ORADOIRO SOBRE ANDURIÑAS E CIRRIOS

 

CRÓNICA DE VIAXE POLA LIMIA

 

E. González.

O pasado domingo realizamos unha interesante excursión pola comarca da Limia e a contorna do que foi a antiga lagoa de Antela. Cunha temperatura agradable duns 28 ºC e baixo un ceo maiormente anubrado, os participantes na saída gozamos dunha excelente xornada de observación da natureza.

Ao longo do percorrido puidemos rexistrar un total de 52 especies de aves, cifra que pon de manifesto a riqueza ornitolóxica desta zona húmida e dos seus arredores.

E. González.

 

Esta é a lista das aves identificadas:

Nome científico	Nome galego	Nome castelán
Coturnix coturnix	Paspallás migrador	Codorniz común
Podiceps cristatus	Mergullón cristado	Somormujo lavanco
Ciconia ciconia	Cegoña branca	Cigüeña blanca
Nycticorax nucticorax	Garza de noite	Martinete común
Bubulcus ibis	Garza boieira	garcilla bueyera
Ardea cinerea	Garza real	Garza real
Phalacrocorax carbo	Corvo mariño grande	Cormorán grande
Hieraaetus pennatua	Aguia calzada	Aguila calzada
Milvus migrans	Miñato negro	Milano negro
Circaetus gallicus	Cobreira europea	Culebrera europea
Circus pygargus	Tartaraña cincenta	Aguilucho cenizo
Gallinula chloropus	Galiña de auga común	Gallineta común
Columba oenas	Pomba seixa	Paloma zurita
Columba palumbus	Pombo torcaz	Paloma torcaz
Streptopelia turtur	Rula brava	Tórtola europea
Streptopelia decaocto	Rula turca	Tórtola turca
Apus apus	Cirrio común	Vencejo común
Falco tinnunculus	Lagarteiro común	Cernícalo vulgar
Garrulus glandarius	Gaio eurasiático	Arrendajo euroasiático
Pica pica	Pega rabilonga	Urraca común
Corvus corone	Corvo pequeno	Corneja negra
Periparus ater	Ferreiriño negro	Carbonero garrapinos
Cyanistes caeruleus	Ferreiriño azul	Herrerillo común
Lulula arbórea	Cotovía pequena	Alondra totovía
Alauda arvensis	Laverca dos campos	Alondra común
Riparia riparia	Anduriña das barreiras	Avión zapador
Hirundo rustica	Anduriña común	Golondrina común
Ptyonoprogne rupestris	Anduriña dos penedos	Avión roquero
Delichon urbicum	Anduriña de cu branco	Avión común occidental
Cettia cetti	Rousinol bravo	Cetia ruiseñor
Phylloscopus ibericus	Picafollas ibérico	Mosquitero ibérico
Cisticola juncidis	Carriza dos xuncos	Cistícola buitrón
Sylvia atricapilla	Papuxa das amoras	Curruca capirotada
Troglodytes troglodytes	Carriza común	Chochín paleártico
Sturnus unicolor	Estorniño negro	Estornino negro
Turdus merula	Merlo común	Mirlo común
Turdus viscivorus	Tordo visgueiro	Zorzal charlo
Erithacus rubecula	Paporrubio	Petirrojo europeo
Phoenicurus ochruros	Rabirrubio tizón	Colirrojo tizón
Saxicola rubicola	Chasco europeo	Tarabilla europea
Passer domesticus	Pardal común	Gorrión común
Motacilla flava	Lavandeira amarela	Lavandera boyera
Motacilla alba	Lavandeira branca	Lavandera blanca
Fringilla coelebs	Pimpín común	Pinzón común
Chloris chloris	Verderolo europeo	Verderón común
Linaria cannabina	Liñaceiro de bico escuro	Pardillo común
Carduelis carduelis	Xílgaro europeo	Jilguero europeo
Serinus serinus	Xirín europeo	Serín verdecillo
Emberiza cirlus	Escribidor de papo negro	Escribano soteño
Emberiza calandra	Chincharaiz	Escribano triguero

LAGOA DE ANTELA E CONTORNA

O domingo 14 de xuño faremos unha saída a comarca da Limia, pola zona da desaparecida lagoa de Antela (OU) e contorna.

Intentaremos avistar as aves que nestas datas ocupan este espazo.

Se queres acompañarnos, para inscribirte ou recibir mais información sobre a saída só tes que enviarnos un correo.

As prazas son limitadas e asignaranse por orde de inscrición.

Para poder participar nas excursions de SEO-Pontevedra é imprescindible inscribirse.

Green Gap - Congreso Innovación en infraestructuras verdes

Esta semana participamos neste interesante congreso sobre infraestrutura verde e custodia do territorio, que se celebra no Pazo da Cultura de Pontevedra.

Aquí podes atopar máis información e formalizar a túa inscrición.

3º NIÑO DE PÍLLARA DAS DUNAS

E. González.

Onte tivemos unha nova moi especial na Reserva Ornitolóxica do Grove: atopamos o terceiro niño de píllara das dunas desta tempada.

O achado produciuse noutra das praias do espazo protexido, o que reforza a idea de que esta limícola continúa atopando aquí un lugar axeitado para reproducirse.

Pero… por que é tan importante este tipo de descubrimentos?

A píllara das dunas (Charadrius alexandrinus) é unha ave limícola que aniña directamente na area, facendo apenas unha pequena depresión no chan onde deposita os ovos. Esta estratexia, aínda que efectiva en contornas naturais pouco alteradas, convértea nunha especie moi vulnerable á actividade humana. O paso de persoas, cans  ou mesmo a limpeza mecánica que fan nalgunhas praias poden destruír niños case invisibles a simple vista.

Para aumentar as súas posibilidades de éxito, xa quedou  instalada unha gaiola de protección —que permite á ave entrar e saír con normalidade pero impide o acceso de depredadores— e un balizado disuasorio que sinaliza a zona e pide ás persoas que manteñan distancia.

Este tipo de medidas son fundamentais, pero non suficientes sen a colaboración cidadá. Se visitas praias onde habita a píllara das dunas, lembra:

• Respectar sempre as zonas balizadas
• Evitar achegarte aos niños, aínda que parezan abandonados
• Non levar os cans a praia.
• Circular polas zonas húmidas e non polas áreas dunares

Cada pequeno xesto conta. Grazas á combinación de conservación activa e sensibilización, especies como a píllara das dunas teñen unha oportunidade real de saír adiante.

Este terceiro niño é, sen dúbida, unha excelente noticia e un motivo máis para seguir coidando e divulgando o valor ecolóxico da Reserva Ornitolóxica do O Grove. Agora toca estar pendentes da súa evolución… e cruzar os dedos para que dentro dunhas semanas poidamos falar de novos poliños correndo pola area.

SEGUNDO NIÑO DE PÍLLARA

G. Ferreiro.

 Hoxe atopamos o segundo niño de Píllara das dunas na mesma   praia  ,da Reserva Ornitolóxica do  Grove onde apareceu o primeiro niño.

Este niño que xa foi protexido na mensma mañán coas medidas oportunas, ten 2 ovos e tamén esta ubicado na area da praia.

Fora cans das praias!!!

 

ROTEIRO POLAS BRAÑAS DE XESTOSO

Paspallás. E. González.

O vindeiro domingo 19 de abril o GL SEO- Pontevedra faremos un roteiro polas brañas de Xestoso e contorna (Forcarei), para observar aves tan interesantes como pica das árbores, picafollas ibérico, escribenta amarela, tartaraña cincenta, laverca, paspallas...

Para inscribirse ou ter mais información sobre a saída só tes que enviarnos un correo.

As prazas son limitadas e van por orde de inscrición.

Para poder participar nas excursions de SEO-Pontevedra é imprescindible inscribirse.

PRIMEIRO NIÑO DE PÍLLARA DAS DUNAS

G. Ferreiro.

 

Onte atopamos o primeiro niño de Píllara das dunas (Charadrius alexandrinus), desta tempada.

Foi nunha praia do Salnés, concretamente na Reserva Ornitolóxica de SEO Bird/Life do Grove.

O niño ten 3 ovos e está situado na parte superior da area da praia.

 Na mesma mañan xa foi protexido con gaiola e perimetrado con balizas.

Agora só queda que todos os usuarios do areal cumpran a lei respectando o niño e sobretodo non levando cans as praias.

A ver si dunha vez acabamos con esta lacra dos cans campeando polos areais costeiros, tan perxudicial para a natureza e os seus seres vivos.

Comeza a tempada de cría da píllara das dunas: agora máis ca nunca, os cans fóra das praias

 

A Píllara das dunas (Charadrius alexandrinus) xa iniciou a súa tempada de cría nas praias galegas. Estamos, polo tanto, no momento máis crítico do ano para esta especie seriamente ameazada, catalogada como “En perigo” no Libro Vermello das Aves de España e “Vulnerable” no Catálogo Galego de Especies Ameazadas.

Esta limícola, que apenas deixa unha leve depresión na area como niño, é extremadamente vulnerable ás perturbacións humanas. Máis do 80% das súas postas fracasan por causas como temporais, depredación… e, sobre todo, a presenza de cans soltos ou paseando pola praia.

Por que é tan importante non levar cans ás praias?

Cando as píllaras chegan ás praias de cría e forman parellas, buscan lugares tranquilos e seguros onde sacar adiante os seus polos. A presenza de cans, que elas perciben como depredadores, pode expulsalas da zona incluso antes de iniciar a incubación. Ademais, durante o período de incubación e nos primeiros días de vida dos poliños, calquera perturbación pode facer que os adultos abandonen definitivamente o niño ou temporalmente, deixando ovos e crías vulnerables á deshidratación, ao frío ou aos depredadores. Mesmo a simple presenza dun can —aínda que vaia atado— é interpretada pola píllara como unha ameaza.

Nos últimos anos, tanto voluntariado como gardas/axentes ambientais, policías locais e axentes do SEPRONA teñen rexistrado numerosos casos de cans en praias a pesar da cartelería e da prohibición expresa. Esta é unha das causas directas de abandono, destrución accidental de niños e da morte de poliños.

Recordatorio legal e ético

Nas praias onde a píllara das dunas nidifica, os cans están prohibidos.
Non é unha recomendación: é unha norma obrigatoria, en vigor cada ano durante toda a tempada de cría.

Cumprila non só evita sancións, senón que é un acto básico de conservación dunha das últimas poboacións desta especie en Galicia —unha especie que xa desapareceu de gran parte do norte peninsular e que apenas conta con pouco máis de oitenta parellas no noso litoral. 

Como podes axudar?

• Respecta sempre a sinalización e mantente afastado das zonas acoutadas.
• Non pasees o teu can por estas praias nin sequera a primeiras horas ou ao anoitecer.
• Evita camiñar por zonas de duna ou vexetación, onde se poden agochar os pitos que son case invisibles.
• Se atopas un niño sen protexer afástate e avisa aos axentes ambientais ou a través do 112.
• Comparte esta información para que máis xente coñeza o problema

____________________________________________________________________________________________________

A conservación da píllara das dunas é responsabilidade de todas e todos.
Cada niño conta. Cada poliño conta. E cada xesto tamén.

Axuda a protexelos: os cans non teñen sitio nestas praias.

Píllara das dunas. G. Ferreiro.

CRUZ ROJA, PÍLLARAS E RESERVA ORNITOLÓXICA DO GROVE

E. González.

 

Este sábado dende SEO-Pontevedra fixemos unha  actividade de voluntariado coa ONG Cruz Roja na Praia  de Area da Cruz, ubicada na Reserva Ornitolóxica do Grove e areal onde nifica a Píllara das dunas (Charadrius alexandrinus), que como sabedes é un ave protexida pola súa vulnerabilidade.

A actividade consistiu na posta a punto do areal para a nova tempada de píllaras, cunha limpeza de residuos da area e principalmente coa extracción de prantas exóticas invasoras da duna como Carpobrotus edulis ou Arctotheca  calendula.

G. Ferreiro.

 A implicación dunhas 50 persoas voluntarias asi como o seu entusiamo pola actividade foi  moi satisfactoria ata o punto de  que se retiraron 2.500 kilos de prantas exóticas invasoras.

Grazas a todos os voluntarios de Cruz Roja por adicar  o seu tempo libre a conservar a natureza!!

CRONICA DE VIAJE PORLA COSTA SUR DE LA RÍA DE AROUSA

 

Págalo grande (Stercorarius skua). Ilustración Encarna González.

Salida primaveral de este pasado domingo que hemos realizado por la costa sur de la ría de Arousa y como despedida de las aves migradoras invernantes. Todos los participantes hemos disfrutado de 55 especies de aves.

Esta es la lista de aves identificadas: Ánade azulón, Anade friso, Garza real, Garceta común, Garcilla bueyera, Espátula común, Zampullín común, Zampullín cuelllinegro, Cormorán grande, Cormorán moñudo, Águila pescadora, Busardo ratonero, Chorlito gris, Chorlitejo grande, Zarapito trinador, Correlimos común, Correlimos tridáctilo, Andarríos chico, Archibebe común, Archibebe claro, Vuelvepiedras común, Aguja colipinta, Ostrero euroasiático, Frailecillo atlántico (5 cadáveres en dos playas. Uno marcado con anilla metálica escocesa), Gaviota reidora, Gaviota sombría, Gaviota patiamarilla, Charrán patinegro, Págalo grande (2 ejemplares), Paloma torcaz, Avión roquero, Avión común, Golondrina común, Carbonero común, Herrerillo común, Urraca común, Corneja negra, Pito ibérico, Reyezuelo listado, Chochín paleártico, Estornino negro, Curruca capirotada, Cetia ruiseñor, Mirlo común,  Zorzal común, Tarabilla europea, Petirrojo europeo, Cisticola buitrón, Lavandera blanca, Gorrión común, Jilguero europeo,  Pinzón vulgar, Pardillo común, Escribano soteño y Serín verdecillo.

SEO PONTEVEDRA E O COLECTIVO ECOLOXISTA DO SALNÉS PRESENTAMOS UNHA PROPOSTA PARA DECLARAR UN ENIL NA COSTA DE CAMBADOS

O GL da Sociedade Española de Ornitoloxía (SEO/BirdLife) en Pontevedra e o Colectivo Ecoloxista do Salnés vimos de presentar aos grupos políticos do Concello de Cambados e aos representantes da confraría de pescadores e Asociación de mariscadoras, unha proposta para declarar como Espazo Natural de Interese Local (ENIL) unha área costeira de alto valor ambiental situada na ría.

A proposta atinxe ao concello de Cambados e abrangue a zona intermareal do Estanque da Seca, o Saco de Fefiñáns e a Ribeira de Fefiñáns ata a Torre de San Sadurniño, así como pequenas masas forestais próximas. En conxunto, trátase dun ámbito de arredor de 91 hectáreas que forma parte do funcionamento ecolóxico da ría de Arousa e que presenta importantes valores naturais, paisaxísticos e patrimoniais.

Este espazo constitúe un ecosistema costeiro de gran riqueza biolóxica. Nos seus fondos intermareais existen sedimentos areoso-lamacentos con elevada produtividade, praderías mariñas de Zostera e comunidades vexetais halófitas características das zonas húmidas costeiras. Estes hábitats sustentan unha importante diversidade de invertebrados e especies marisqueiras.

A zona destaca polos seus valores ornitolóxicos, ao funcionar como área de alimentación, descanso e paso migratorio para numerosas aves acuáticas. Entre as especies presentes figuran ardeidos, anátidas limícolas, diversidade de láridos ou cullereiros comúns, convertendo este enclave nun punto relevante dentro do sistema de humidais da ría de Arousa.

O ámbito proposto sitúase xunto a espazos incluídos na Rede Natura 2000, como o Complexo intermareal Umia–O Grove, e forma parte da área internacionalmente recoñecida como IBA ES003 Ría de Arousa–Corrubedo, considerada clave para a conservación das aves e da biodiversidade.

As organizacións promotoras subliñamos que a declaración dun ENIL permitiría protexer estes hábitats fráxiles e reforzar a conectividade ecolóxica da ría, ao tempo que se compatibilizaría a conservación da natureza cos usos tradicionais como o marisqueo, a educación ambiental ou o lecer responsable.

A proposta tamén destaca o valor cultural e histórico do espazo, onde se localizan elementos patrimoniais singulares como o Muíño da Seca, antigos viveiros de marisco, o porto histórico de Cambados e a Torre de San Sadurniño, símbolos da relación histórica da vila co mar.

SEO Pontevedra e o Colectivo Ecoloxista do Salnés consideramos que a declaración deste espazo como ENIL sería un paso importante para conservar o patrimonio natural e cultural de Cambados, reforzando ao mesmo tempo o compromiso local coa protección da biodiversidade e co desenvolvemento sustentable do territorio e os oficios tradicionais como é o marisqueo.

MAIS DE TRES MIL AVES MARIÑAS MORREN NAS COSTAS DE GALICIA!!

Os temporais provocaron máis de tres mil aves mariñas abeiradas nas costas de Galicia

Máis de tres mil cincocentos exemplares de aves mariñas abeiradas nas costas de Galicia, como consecuencia dos intensos temporais que sufriu a costa noroeste de España entre xaneiro e febreiro.

As aves mariñas e as borrascas

A aparición de aves mariñas abeiradas está relacionada coas duras condicións climáticas e ambientais do inverno, afectando especialmente ás aves invernantes do grupo dos álcidos (araos papagaios, araos romeiros e araos dos cons). O tren de borrascas que azoutou durante semanas á península ibérica e boa parte da costa occidental europea, provocou a aparición de numerosas aves mariñas abeiradas, especialmente nas costas de Galicia, entre as Rías Baixas e a Costa da Morte, debido á predominancia dos ventos de sur e suroeste, tamén na costa de Portugal, e posteriormente nas costas do Cantábrico e a fachada Atlántica de Francia. Rexistráronse máis de 30 especies de aves de todo tipo, maioritariamente mariñas e principalmente álcidos. Os máis afectados por estes episodios climatolóxicos, nesta ocasión, foron os araos papagaios (Fratercula artica), cun 92% dos casos, seguidos a moita distancia polos araos piros (Alle alle) e gaivotas tridáctilas (Rissa tridactyla), cada un deles co 2% dos casos. O resto das especies rexistráronse en valores inferiores ao 0,5%.

Arao piro (Alle alle). G. Ferreiro 

Os araos papagaios

Son moi coñecidos polo seu vistoso pico vermello. Esta especie cría no norte de Europa (Islandia, Noruega, Irlanda, Reino Unido) e migra ata as nosas latitudes para pasar o inverno. Dado que a maior parte do seu ciclo vital durante o inverno transcorre en alta mar, estas aves debilítanse cando hai temporais ao loitar contra as tormentas e as dificultades para pescar, polo que moitas delas acaban morrendo de esgotamento e inanición.

Araos papagaios (Fratercula artica) abeirados na praia de Area Grande, O Grove.G.Ferreiro

Labor de prospección

Máis de 350 persoas destinaron parte do seu tempo, a maioría como voluntariado, á prospección da costa coa finalidade de detectar e rexistrar aves abeiradas.

As asociacións CEMMA, SEO/BirdLife, Grupo Naturalista Hábitat, e Sociedade Galega de Historia Natural, e persoal da Subdirección General de Biodiversidad Terrestre y Marina MITECO recopilaron coordinadamente datos que chegaron a través da  Red de varamientos de Galicia da CEMMA, o Programa ICAO de SEO/BirdLife que conta cunha app, a Gardería de Medio Ambiente da Xunta de Galicia, grupos de Whatsapp, internet e por outras múltiples vías. Informouse ao 112 e Centros de Recuperación de Fauna.

As aves vivas foron derivadas aos Centros de Recuperación de Fauna Salvaxe da Xunta de Galicia. No caso das mortas, en unha gran parte foron recollidas  pola Gardería de Medio Ambiente da Xunta de Galicia, pero foi imposible dar cobertura despois de cada marea nos 1500 km de costa de Galicia, o que evidenciou unha carencia de medios para cubrir de forma efectiva todo o litoral.

Varios dos exemplares portaban anelas científicas que permitiron saber que proveñen de colonias do Reino Unido e incluso de Islandia e seguir o rastro destes exemplares.

Fratercula artica que porta anel das Illas Orcadas, Escocia. Reino Unido. G.Ferreiro

O concello cun maior número de rexistros foi Ribeira, cun 19% dos casos, seguido de O Grove, Muros, Carnota, Porto do Son, entre o 10-12%; Vigo, Cangas, Boiro, Sanxenxo, Vilagarcía, Bueu, Ferrol, entre o 1 e 6%. O resto en proporcións máis baixas ao 1%, pero sobre todo entre Fisterra e a Ría de Vigo.

Vítimas dos temporais e do petróleo

En Galicia, algunhas aves atopáronse con manchas de combustible. Tamén en Francia, onde comprobaron que as manchas de hidrocarburos que presentaban as aves son compatibles co fuel procedente dos petroleiros Tanio e Erika, naufragados en 1980 e 1999 respectivamente e que parece que continúan verquendo pequenas cantidades de combustible, contaminando así o mar e afectando as aves mariñas. Pero parece pouco probable que as aves manchadas en Galicia procedan desas áreas do Golfo de Biskaia. Ademais, atopáronse verteduras recentes en praias da Ría de Muros e Arousa. De momento continúase alerta por se seguen aparecendo as aves ao longo da costa.

Arao papagaio petroleado, praia da Lanzada. Pontevedra. G. Ferreiro.